REHBER · 2026
Excel CSV dosyasını değiştirir. Tam olarak şöyle.
Cihazın verdiği CSV'yi Excel'de açmak, ham sonucun kimse karar vermeden değişmesinin en yaygın yoludur. Ekranda her şey doğru görünür. Bozulma, Excel'in açarken yaptığı tahminlerde ve biri Kaydet'e bastığında dosyaya geri yazılanlardadır.
Yazan: Taha Bayar, biyolog; laboratuvar verisinin teslimi üzerine çalışıyor.
Türkçe Excel'e özgü iki sorun
Ondalık nokta tarihe dönüşür. Türkçe bölge ayarında ondalık ayırıcı virgül, tarih ayırıcı noktadır. Noktalı ondalık yazan bir cihazın dosyasında 1.12 değeri 1 Aralık, 12.5 değeri 12 Mayıs olur. 0.8 gibi tarih olamayan değerler ise sayı değil metin olarak kalır ve hesaplamaya girmez. Aynı sütunda üç farklı şey olur ve hiçbiri uyarı vermez.
Dosya tek sütunda açılır. Türkçe ayarda liste ayırıcı noktalı virgüldür. Çift tıklanan virgüllü CSV bu yüzden tek sütuna yığılır. Excel'de kaydedilen CSV de noktalı virgül ve ondalık virgülle yazılır; virgül bekleyen bir LIMS veya analiz programı onu okuyamaz.
Her dilde olan tahminler
| Dosyada | Excel'de | Neden |
|---|---|---|
00123 (numune no) | 123 | Sayıya benzer; sayının baştaki sıfırı olmaz. |
1234567890123456789 (19 haneli barkod) | 1,23457E+18 | Excel 15 anlamlı basamak tutar; gerisi sıfır olur. |
12E3 (bir kimlik) | 1,20E+04 | E harfinin çevresindeki rakamlar bilimsel gösterim sayılır. |
SEPT2, MARCH1 (gen adları) | tarih | Tarihe benzeyen metin tarihe çevrilir. |
0.80 | 0,8 | Sondaki sıfır biçimdir, değer değil; cihazın bildirdiği hassasiyet görünmez olur. |
Gen adı satırı varsayım değil: 2016'da yayımlanan bir çalışma, Excel'le gen listesi paylaşan makalelerin yaklaşık beşte birinde bu tür hata buldu. 2020'de insan gen adlandırma komitesi (HGNC) 27 geni, örneğin SEPT1'i SEPTIN1 ve MARCH1'i MARCHF1 olarak, bu yüzden yeniden adlandırdı.
Kaydet'e basınca ne olur
- Tahminler veri olur. Kaybolan sıfırlar ve basamaklar, tarihe dönen değerler dosyaya yazılır.
- Karakter kodlaması değişebilir. "CSV (virgülle ayrılmış)" seçeneği UTF-8 değil, bilgisayarın eski kod sayfasıyla kaydeder. ş, ğ, ı gibi harfler başka bir sistemde bozuk karakter olarak görünebilir. "CSV UTF-8" ayrı bir seçenektir.
- Ayırıcılar, tırnaklar ve satır sonları değişebilir. Değerler aynı kalsa bile dosya artık aynı dosya değildir; SHA-256 özeti değişir.
Tahmini kapatmak
Microsoft 365 ve Excel 2024'te bunun ayarı var: Windows'ta Dosya → Seçenekler → Veri, otomatik veri dönüştürme bölümü. Dört anahtar: baştaki sıfırlar, 15 haneye kesme, E harfi ve tarihe benzeyen harf-rakam dizileri.
İki dikkat noktası var. Ayar kullanıcıya ve bilgisayara özeldir; dosyayı sonra açan meslektaşta açık olabilir. Microsoft'a göre, anahtar kapalıyken bile boşluk veya tire içeren değerler (JAN-1 gibi) tarihe dönebilir; 1-2 gibi kuyu konumları tam bu biçimdedir. Ondalık nokta sorunu ise bu ayarla değil, içe aktarırken çözülür.
Dosya önemliyse açmak yerine içe aktarın: Veri → Metinden/CSV'den, ardından Verileri Dönüştür (İngilizce Excel'de Data → From Text/CSV → Transform Data). Kimlik sütunlarını Metin yapın; ondalık nokta kullanan sütunlarda türü yerel ayarla değiştirin (Using Locale) ve İngilizce (ABD) seçin. Diskteki asıl dosyaya dokunulmaz.
Ham dosyayı ham tutmak
- Kimse açmadan SHA-256 özetini alın. Dosyanın değişmediğini sonradan bu değerle gösterirsiniz.
- Dosyanın kendisini değil, kopyasını açın. Ya da dışa aktarım klasörünü salt okunur yapın.
- Kimlikleri metin olarak içe aktarın.
- Yeniden kaydedilmiş dosyayı değil, özgün baytları taşıyın. Sonuç cihaz bilgisayarından çıkıyorsa, varan dosya cihazın yazdığı dosya olmalı; özeti de kaynakta alınmalı.
Kionel ağa bağlı olmayan cihaz bilgisayarı için son adımı yapar: dosyayı bayt olarak taşır, SHA-256 özetini iş emriyle birlikte gönderen bilgisayarda imzalar ve varışta yeniden kontrol eder. Numune listelerini Excel sıfırlara dokunmadan karşılaştırmak için numune karşılaştırma aracı baştaki sıfırları ve harfleri olduğu gibi korur.